Aby lepiej zrozumieć instytucję prokurenta, najlepiej wyjść od krótkiego omówienia instytucji pełnomocnika. Najprościej mówiąc, pełnomocnik to osoba, którą umocowujemy do działania w naszym imieniu. Na podstawie udzielonego przez nas pełnomocnictwa, pełnomocnik składa za nas określone oświadczenie wywołujące skutki prawne, np. zawiera umowę sprzedaży lub umowę pożyczki.
Dzięki pełnomocnictwu, działania pełnomocnika wywołują skutki bezpośrednio dla nas samych. Choć dana umowa zawierana jest w naszym imieniu przez pełnomocnika, to nie pełnomocnik, a my sami stajemy się jej stroną. Gdy pełnomocnik kupi w naszym imieniu samochód, to my staniemy się jego właścicielem. Gdy pełnomocnik zaciągnie w naszym imieniu pożyczkę, to my będziemy zobowiązani do jej spłaty.
Prokurent to szczególny rodzaj pełnomocnika
Prokura opiera się na tych samych zasadach, co pełnomocnictwo. Jest bowiem jego szczególnym rodzajem, pozwalającym wyręczyć przedsiębiorcę m.in. w osobistym uczestniczeniu przy zawieraniu umów oraz występowaniu przed sądem.
Art. 1091 § 1 k.c. pozwala udzielić prokury przedsiębiorcy podlegającemu obowiązkowi wpisu do CEIDG albo do rejestru przedsiębiorców KRS. Prokura obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa.
Prokurent jest zatem pełnomocnikiem przedsiębiorcy, który jest uprawniony do działania w jego imieniu w zakresie spraw, które związane są z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Zakres prokury określa ustawa. Obejmuje on zarówno typowe transakcje przedsiębiorcy, jak i inne czynności związane z prowadzeniem jego przedsiębiorstwa. Przykładowo prokurent spółki prowadzącej restaurację może zawrzeć umowę zakupu wyposażenia lub wykonania strony internetowej. Każdą czynność należy jednak ocenić również z uwzględnieniem ustawowych wyłączeń i wymaganego sposobu reprezentacji.
Ograniczenie uprawnień prokurenta
Zakres prokury określa ustawa. Co do zasady nie można go ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prokurent musi jednak przestrzegać ustawowych wyłączeń i wymaganego sposobu reprezentacji.
Sama prokura nie upoważnia do:
- zbycia przedsiębiorstwa (np. jego sprzedaży lub darowizny),
- oddania przedsiębiorstwa do czasowego korzystania (np. jego wydzierżawienia),
- zbycia nieruchomości (np. jej sprzedaży lub darowizny, ale już zakup nieruchomości przez prokurenta jest dopuszczalny),
- obciążenia nieruchomości (np. ustanowienia na nieruchomości hipoteki).
Do każdej z tych czynności potrzebne jest pełnomocnictwo do poszczególnej czynności. Trzeba przy tym zachować formę wymaganą dla danej czynności — np. pełnomocnictwo do sprzedaży nieruchomości wymaga aktu notarialnego.
Należy także pamiętać, że nie zawsze każdy prokurent może samodzielnie działać za przedsiębiorcę. Przedsiębiorca może bowiem ustanowić więcej niż jednego prokurenta i postanowić, że:
- każdy prokurent może działać niezależnie od pozostałych prokurentów (mamy wówczas do czynienia z prokurą oddzielną, zwaną samoistną),
- do działania konieczny jest współudział dwóch lub więcej prokurentów (powstaje wówczas prokura łączna).
W drugim z powyższych przypadków należy zadbać, aby na zawieranej umowie znalazły się podpisy właściwej liczby prokurentów.
Kto może powołać prokurenta?
Prokury może udzielić tylko przedsiębiorca. Osoba nieprowadząca działalności gospodarczej nie może skorzystać z tej instytucji.
Prokura jest dostępna zarówno dla przedsiębiorców podlegających wpisowi do KRS, jak i dla przedsiębiorców wpisywanych do CEIDG. Obejmuje zatem także jednoosobową działalność gospodarczą.
Do rejestru przedsiębiorców KRS wpisuje się m.in. spółki jawne, partnerskie, komandytowe, komandytowo-akcyjne, spółki z o.o., proste spółki akcyjne i spółki akcyjne. Z prokury może także korzystać przedsiębiorca wpisywany do CEIDG. Sama spółka cywilna nie jest odrębnym przedsiębiorcą; status ten mają jej wspólnicy.
Jak sprawdzić, kto jest prokurentem?
Art. 1098 k.c. przewiduje zgłoszenie udzielenia i wygaśnięcia prokury do CEIDG albo rejestru przedsiębiorców KRS. Zgłoszenie wskazuje także jej rodzaj oraz, gdy to wymagane, sposób wykonywania.
Przy weryfikacji prokurenta spółki należy sprawdzić aktualne dane KRS oraz sposób wykonywania prokury. Dla przedsiębiorcy podlegającego wpisowi do CEIDG właściwa jest informacja w tej ewidencji. Samo wpisanie nazwiska nie zastępuje oceny zakresu umocowania do konkretnej czynności.
W KRS znajdziemy imię, nazwisko oraz numer PESEL prokurenta. Dodatkowo – gdy spółka ma kilku prokurentów – informację, czy prokurent może działać samodzielnie, czy też konieczne jest działanie kilku prokurentów łącznie. Innymi słowy, czy mamy do czynienia z prokurą samoistną, czy łączną. Aktualny odpis z KRS można pobrać za darmo ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości. Wystarczy podać numer KRS, NIP lub numer REGON danej spółki lub jej firmę (nazwę).
Jak udzielić prokury i powołać prokurenta spółki?
Przy ustanowieniu prokury przez spółkę należy rozdzielić trzy etapy:
- uzyskanie wymaganej zgody na powołanie prokurenta;
- złożenie oświadczenia o udzieleniu prokury;
- zgłoszenie prokury do KRS.
Krok I – uzyskanie wymaganej zgody
Przed udzieleniem prokury trzeba ustalić, kto powinien wyrazić zgodę według przepisów dotyczących danej spółki. W spółce jawnej art. 41 § 1 k.s.h. wymaga zgody wszystkich wspólników mających prawo prowadzenia spraw spółki. W spółce z o.o. i spółce akcyjnej powołanie prokurenta wymaga zgody wszystkich członków zarządu. Należy dodatkowo sprawdzić umowę albo statut spółki.
Krok II – złożenie oświadczenia o udzieleniu prokury
Po uzyskaniu wymaganej zgody składa się oświadczenie o udzieleniu prokury według zasad reprezentacji przedsiębiorcy. Prokura wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Prokurentem może być wyłącznie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Do zgłoszenia rejestrowego należy przygotować dokumenty wymagane przepisami, w tym właściwe oświadczenia osoby powołanej.
Krok III – zgłoszenie prokury do KRS
Udzielenie prokury zgłasza się do właściwego rejestru. W przypadku KRS wniosek składa się elektronicznie wraz z wymaganymi załącznikami i opłatą. Wpis prokury ma charakter deklaratoryjny: nie należy utożsamiać chwili wpisu z samym udzieleniem umocowania. Przy CEIDG stosuje się procedurę właściwą dla tej ewidencji.
Prokura łączna i wygaśnięcie umocowania
Poza prokurą samoistną i łączną udzieloną kilku prokurentom, prokura może obejmować działanie wspólnie z członkiem organu zarządzającego albo wspólnikiem uprawnionym do reprezentowania handlowej spółki osobowej. Możliwa jest także prokura oddziałowa. Przy podpisywaniu umowy zawsze należy sprawdzić wymagany sposób współdziałania.
Prokurę można odwołać w każdym czasie. Wygasa ona również w przypadkach ustawowych, m.in. wskutek wykreślenia przedsiębiorcy z właściwego rejestru, ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji, przekształcenia przedsiębiorcy albo śmierci prokurenta. Powodem wygaśnięcia jest także ustanowienie kuratora na podstawie art. 42 § 1 k.c.; w okresie tej kurateli nie można ustanowić prokury. Udzielenie i wygaśnięcie prokury należy zgłosić do właściwego rejestru.
Publikacja ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Ocena konkretnej sprawy wymaga uwzględnienia jej okoliczności i właściwego stanu prawnego.
Wróć do bazy wiedzy