Ogłoszenie upadłości nie jest umorzeniem wszystkich długów

Postanowienie o ogłoszeniu upadłości rozpoczyna postępowanie. Samo w sobie nie usuwa zobowiązań. W modelu zakładającym plan spłaty sąd po wykonaniu obowiązków stwierdza wykonanie planu i umarza odpowiednie zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości, które pozostały niezaspokojone. Prawo przewiduje także inne drogi oddłużenia, lecz żadna nie oznacza dowolnego wykreślenia wszystkich należności.

Podstawowy katalog wyłączeń zawiera art. 491²¹ ust. 2 Prawa upadłościowego. Przepisu nie należy zastępować uproszczonym podziałem na długi prywatne i publiczne. Zwykłe zobowiązanie podatkowe nie jest tym samym co grzywna, a pożyczka stwierdzona wyrokiem nadal ma inne źródło niż obowiązek wynikający z popełnienia przestępstwa.

Alimenty oraz określone renty pozostają do zapłaty

Umorzeniu nie podlegają zobowiązania o charakterze alimentacyjnym. Dotyczy to również zaległości istniejących przed ogłoszeniem upadłości. Ujęcie takiej należności w dokumentacji postępowania lub częściowe zaspokojenie wierzyciela nie zmienia jej charakteru. Niezapłacona część nie znika wraz z oddłużeniem dotyczącym pozostałych zobowiązań.

Drugą kategorią są zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci. Chodzi o wskazane ustawą renty odszkodowawcze. Nie można rozciągać tej regulacji na każdą płatność okresową tylko dlatego, że strony nazwały ją rentą albo ustaliły comiesięczny termin zapłaty. Znaczenie ma rzeczywista podstawa prawna świadczenia.

Grzywny, obowiązki kompensacyjne i szkody z czynów zabronionych

Ustawa wyłącza z umorzenia zobowiązania do zapłaty kar grzywny orzeczonych przez sąd. Wymienia także zobowiązania do wykonania obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz do zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonych przez sąd jako środek karny albo środek związany z poddaniem sprawcy próbie.

Osobno wskazuje obowiązek naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem. Przy kwalifikacji należności trzeba więc ustalić treść rozstrzygnięcia, podstawę świadczenia oraz związek szkody z czynem zabronionym. Sama nazwa użyta w wezwaniu do zapłaty nie wystarcza do oceny, czy zachodzi ustawowe wyłączenie.

Nie oznacza to, że każdy dług zasądzony przez sąd pozostanie po upadłości. Wyrok nakazujący zwrot zwykłej pożyczki nie przekształca jej automatycznie w sankcję karną. Podobnie nie należy utożsamiać wszelkich należności dochodzonych przez organ państwowy z sądową karą grzywny. Każda z tych podstaw wymaga odrębnego sprawdzenia.

Świadome pominięcie wierzyciela ma szczególne skutki

Nie podlegają umorzeniu zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu. Ustawa łączy więc dwie przesłanki: celowe zatajenie zobowiązania oraz brak udziału wierzyciela. Nie każde przeoczenie w spisie daje podstawę do zastosowania tego wyjątku. Zarazem świadome ukrycie długu nie może być sposobem na uniknięcie kontaktu z wierzycielem i jego późniejsze oddłużenie.

Rzetelny wykaz powinien obejmować także wierzytelności sporne, z odpowiednim wyjaśnieniem stanowiska dłużnika. Spór o wysokość, przedawnienie czy zasadność żądania nie uzasadnia traktowania znanego wierzyciela tak, jakby nie istniał. W praktyce ważne jest również ustalenie cesji: po sprzedaży wierzytelności może zmienić się podmiot uprawniony do zapłaty.

Nowe zobowiązania nie mieszczą się w ogólnym oddłużeniu

Zakres umorzenia wiąże się z czasem powstania zobowiązania, a nie tylko terminem jego wymagalności. Długi zaciągnięte już po ogłoszeniu upadłości nie są objęte ogólną regułą umorzenia zobowiązań sprzed tej daty. Nowa umowa, bieżące opłaty lub zobowiązania powstające podczas wykonywania planu wymagają osobnej oceny i nie powinny być finansowane założeniem przyszłego automatycznego umorzenia.

Nie należy jednak utożsamiać dnia wystawienia faktury albo otrzymania wezwania z chwilą powstania długu. Należność ujawniona później może wynikać z wcześniejszego stosunku prawnego. O prawidłowym przypisaniu jej do danego okresu decydują przepisy regulujące konkretne zobowiązanie oraz szczególne zasady postępowania upadłościowego.

Długi wobec banku, ZUS lub urzędu wymagają właściwej kwalifikacji

Kredyty, pożyczki, zaległe rachunki czy należności podatkowe i składkowe nie są jako całe kategorie wymienione w art. 491²¹ ust. 2. Mogą podlegać oddłużeniu po spełnieniu właściwych warunków. Jest to inna sytuacja niż restrukturyzacja przedsiębiorcy, w której układ dotyczący składek ZUS podlega szczególnym ograniczeniom. Reguł tych dwóch postępowań nie można stosować zamiennie.

Ocena zadłużenia powinna zatem zestawiać dokument źródłowy, datę powstania należności, ewentualne orzeczenie i informacje o udziale wierzyciela. Dopiero taki obraz pozwala ustalić, które zobowiązania mogą zostać umorzone, a które trzeba uwzględnić w budżecie także po zakończeniu oddłużenia. Samo końcowe postanowienie sądu nie usuwa wyjątków ustanowionych w ustawie.

Publikacja ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Ocena konkretnej sprawy wymaga uwzględnienia jej okoliczności i właściwego stanu prawnego.

Wróć do bazy wiedzy