Publiczny wierzyciel może być uczestnikiem układu
Prawo restrukturyzacyjne nie wyłącza zbiorczo wszystkich zobowiązań publicznoprawnych. Układ obejmuje co do zasady wierzytelności osobiste powstałe przed otwarciem postępowania, z ustawowymi wyjątkami. W postępowaniu o zatwierdzenie układu właściwym punktem odniesienia jest dzień układowy. Sam fakt, że należność wynika z podatku lub składki, nie oznacza więc konieczności pozostawienia jej poza postępowaniem.
Objęcie należności układem trzeba odróżnić od dopuszczalnego sposobu jej restrukturyzacji. Wierzyciel może uczestniczyć w procedurze, choć ustawa pozwala wobec niego wyłącznie zmienić harmonogram zapłaty. Podstawowe zasady wynikają z art. 150–160 Prawa restrukturyzacyjnego. Ocena wymaga ustalenia rodzaju każdej należności, okresu jej powstania i ewentualnych zabezpieczeń.
Składki ZUS: raty lub odroczenie, bez redukcji w układzie
Art. 160 ust. 1 obejmuje składki na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych, składki na własne ubezpieczenia społeczne i zdrowotne dłużnika oraz inne jego zobowiązania wobec ZUS. Ich restrukturyzacja może polegać wyłącznie na rozłożeniu na raty albo odroczeniu terminu płatności.
Ograniczenie obejmuje także wskazane w przepisie odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Nie można więc zakładać, że zakaz redukcji dotyczy tylko kapitału, a odsetki zostaną w układzie dowolnie umorzone. Przy opracowywaniu propozycji trzeba policzyć pełny zakres zadłużenia podlegającego tej regulacji i dostosować raty do możliwości przedsiębiorcy.
Podatki podlegają innym ograniczeniom niż składki
W odniesieniu do podatków nie obowiązuje identyczny, generalny zakaz redukcji wynikający z art. 160 ust. 1. Możliwość zaproponowania zmniejszenia należności wymaga jednak zbadania pozostałych przepisów, w szczególności zasad pomocy publicznej. Nie można zatem ani wykluczać każdej redukcji podatku, ani traktować jej jako standardowego skutku restrukturyzacji.
Jeżeli restrukturyzacja zobowiązań stanowi pomoc publiczną, art. 156 ust. 3 przewiduje dla podatków odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty. Istotne jest więc rozróżnienie wsparcia spełniającego warunki rynkowe od wsparcia mającego charakter pomocy. Propozycja korzystniejsza dla przedsiębiorcy nie staje się legalna tylko dlatego, że została zaakceptowana przez większość innych wierzycieli.
Test prywatnego wierzyciela i pomoc publiczna
Art. 140 Prawa restrukturyzacyjnego przewiduje analizę wsparcia udzielanego przez państwo lub przy użyciu zasobów państwowych. Test prywatnego wierzyciela służy ustaleniu, czy wierzyciel publiczny zachowuje się tak, jak zachowałby się prywatny wierzyciel działający na warunkach rynkowych. Porównuje się w szczególności przewidywane zaspokojenie w układzie i w postępowaniu upadłościowym.
Nie jest to dowolne oświadczenie, że układ będzie korzystny. Test wymaga danych o zobowiązaniach, majątku, obciążeniach, kosztach upadłości i kolejności zaspokojenia. Ustawa przewiduje także ocenę warunków pomocy de minimis. Jeżeli wsparcie stanowi pomoc publiczną na restrukturyzację, konieczne jest spełnienie właściwych wymagań dotyczących przedsiębiorcy i samej pomocy. Nie wolno zakładać, że każdy przedsiębiorca w trudnej sytuacji automatycznie się do niej kwalifikuje.
Różne należności wobec funduszy wymagają rozdzielenia
Składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wymienione w art. 160 ust. 1 nie są tym samym co inne zobowiązania wobec tego Funduszu, na przykład związane z wypłaconymi świadczeniami. Dla tych drugich art. 160 ust. 4 przewiduje raty lub odroczenie, dopuszczając inny sposób restrukturyzacji za zgodą dysponenta Funduszu. Nadal trzeba respektować odrębne reguły dotyczące pomocy publicznej.
Szczególny zakaz zawiera art. 156 ust. 4: restrukturyzacja jest niedopuszczalna wobec wierzytelności stanowiących kwoty pomocy publicznej, co do których Komisja Europejska wydała decyzję nakazującą zwrot. Takiej należności nie można traktować jak zwykłej zaległości podatkowej tylko dlatego, że dochodzi jej organ publiczny. Źródło obowiązku zapłaty ma zatem równie duże znaczenie jak nazwa wierzyciela.
Bieżące rozliczenia muszą zmieścić się w budżecie firmy
Restrukturyzacja wcześniejszych zaległości nie zwalnia z rozliczania nowych podatków i składek. Dla okresu rozliczeniowego, w którym otwarto postępowanie, art. 77 przewiduje proporcjonalny podział wierzytelności na część wcześniejszą i późniejszą. Gdy potrzebne są deklaracje lub podobne dokumenty rozliczeniowe, ustawa wymaga odrębnego ujęcia obu części. W PZU trzeba uwzględnić właściwe reguły dnia układowego.
Przedsiębiorstwo powinno finansować równolegle bieżące obowiązki, koszty procedury i przyszłe raty układowe. Potrzebne są więc aktualne salda, decyzje, deklaracje oraz rozbicie należności głównych i ubocznych. Dopiero na tej podstawie można przygotować propozycje, które respektują ograniczenia ustawowe i odpowiadają rzeczywistym przepływom pieniężnym. Samo otwarcie procedury nie stanowi zgody na narastanie kolejnych zaległości publicznoprawnych.
Publikacja ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Ocena konkretnej sprawy wymaga uwzględnienia jej okoliczności i właściwego stanu prawnego.
Wróć do bazy wiedzy