Najpierw trzeba ustalić, co rzeczywiście jest zaległe
Punktem wyjścia jest prawomocnie zatwierdzony układ, a nie wcześniejsza wersja propozycji ani korespondencja z etapu negocjacji. Trzeba ustalić kwotę raty, termin jej płatności, początek okresu spłaty i sposób zaliczenia otrzymanych pieniędzy. Harmonogram może wiązać pierwszą płatność z prawomocnością postanowienia, upływem karencji albo innym precyzyjnie określonym zdarzeniem.
Praktyczne znaczenie ma zestawienie rat z historią rachunku. Pozwala odróżnić brak płatności od przelewu częściowego, błędnego przypisania wpłaty lub sporu o termin. Warto również sprawdzić treść postanowień dotyczących odsetek i następstw opóźnienia. Samo oświadczenie dłużnika, że zmienia harmonogram, nie modyfikuje warunków zatwierdzonego układu wobec ogółu wierzycieli.
Można dochodzić raty bez żądania uchylenia całego układu
Niewykonanie jednej raty nie otwiera automatycznie egzekucji całego pierwotnego zadłużenia. Może jednak uzasadniać dochodzenie raty, która już stała się wymagalna, bez uprzedniego uchylania układu. Wymaga to odpowiedniego tytułu wykonawczego oraz określenia należności zgodnie z obowiązującym układem. Rodzaj potrzebnych dokumentów trzeba powiązać z trybem postępowania i sposobem ustalenia wierzytelności.
Art. 102 ust. 2 Prawa restrukturyzacyjnego przewiduje tytuł egzekucyjny w postaci wyciągu z zatwierdzonego spisu wierzytelności wraz z wypisem prawomocnego postanowienia zatwierdzającego układ. Do egzekucji potrzebna jest klauzula wykonalności. Nie należy zakładać, że dowolny spis lub sam harmonogram zawsze wystarczą. Znaczenie ma też art. 170: wcześniejsze tytuły dotyczące wierzytelności objętych układem tracą wykonalność z mocy prawa.
Nadzorca wykonania układu może wyjaśnić sytuację
Po prawomocnym zatwierdzeniu układu dotychczasowy nadzorca albo zarządca co do zasady obejmuje funkcję nadzorcy wykonania układu, chyba że układ stanowi inaczej. Art. 171 przewiduje składanie sądowi sprawozdań dotyczących wykonywania planu i układu raz na trzy miesiące oraz obwieszczanie o ich złożeniu. Dokumenty te pomagają ocenić, czy zaległość jest odosobniona, czy obejmuje więcej wierzycieli.
Informacja o trwałym spadku przychodów oznacza inną sytuację niż krótkie opóźnienie w rozliczeniu pojedynczego przelewu. Znaczenie mają również nowe zobowiązania dłużnika. Monitorowanie sprawozdań i zestawienia płatności ułatwia wybór środka, który odpowiada rzeczywistemu problemowi: wyegzekwowaniu konkretnej należności, zmianie sposobu spłaty albo zakończeniu nieskutecznego układu.
Zmiana układu wymaga podstawy z art. 173
Jeżeli po zatwierdzeniu układu nastąpił trwały wzrost albo spadek dochodu z przedsiębiorstwa dłużnika, można wystąpić o zmianę układu. Uprawnienie przysługuje dłużnikowi, wierzycielowi, nadzorcy wykonania układu oraz innej osobie uprawnionej z mocy układu do jego wykonywania lub nadzorowania. Podstawę stanowi art. 173 ust. 1. Ustawa reguluje również szczególną zmianę dotyczącą zarządu i wykonywania układu.
Zmiana wymaga postępowania sądowego, zastosowania zasad przyjmowania i zatwierdzania układu oraz uwzględnienia praw wierzycieli. Dłużnik nie uzyskuje nowej karencji przez samo złożenie wniosku o zmianę. Dotychczasowy harmonogram nie znika wskutek rozpoczęcia rozmów. Właściwe znaczenie zachowują już otrzymane spłaty oraz reguły uczestnictwa w głosowaniu określone w art. 174–175.
Kiedy wierzyciel może żądać uchylenia układu
Odrębną podstawą jest art. 176. Sąd uchyla układ na wniosek uprawnionego podmiotu, jeżeli dłużnik nie wykonuje postanowień układu albo jest oczywiste, że go nie wykona. Wniosek może złożyć między innymi wierzyciel, sam dłużnik i nadzorca wykonania układu. Ustawa przewiduje domniemanie przyszłego niewykonania, gdy dłużnik nie reguluje zobowiązań powstałych po zatwierdzeniu układu.
Nie ma ogólnej zasady, że trzeba zawsze czekać na określoną liczbę niezapłaconych rat. Jednocześnie sam brak przelewu nie zastępuje postanowienia sądu o uchyleniu układu. Wniosek powinien wskazywać naruszone obowiązki i dowody ich niewykonania. Zmiana i uchylenie nie są zamiennymi nazwami tego samego środka; ustawa odrębnie reguluje także sytuację równoczesnego złożenia obu wniosków.
Po uchyleniu trzeba rozliczyć wszystko, co już zapłacono
Art. 179 pozwala po uchyleniu albo wygaśnięciu układu dochodzić wierzytelności w pierwotnej wysokości, z zaliczeniem sum otrzymanych w ramach układu. Nie można więc ponownie żądać pieniędzy już uzyskanych. Odpowiednie rozliczenie dotyczy również zaspokojenia w formie niepieniężnej. Trzeba odtworzyć pierwotną należność i zestawić ją z wykonanymi świadczeniami.
Uchylenie układu nie jest samo w sobie ogłoszeniem upadłości. Jeżeli jednak podczas wykonywania układu zapadnie prawomocne postanowienie o ogłoszeniu upadłości albo o oddaleniu wniosku z przyczyn określonych w art. 13 Prawa upadłościowego, układ wygasa z mocy prawa na zasadach art. 178. Dalsza droga wierzyciela zależy wtedy także od skutków tego rozstrzygnięcia. Powrót do pierwotnej wysokości długu nie gwarantuje, że majątek dłużnika wystarczy na jego pokrycie.
Publikacja ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Ocena konkretnej sprawy wymaga uwzględnienia jej okoliczności i właściwego stanu prawnego.
Wróć do bazy wiedzy