Kiedy członek zarządu musi złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości spółki z o.o.?

Obowiązek powstaje wraz z niewypłacalnością

Zgodnie z art. 10 i 11 Prawa upadłościowego podstawą ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność. Jej podstawowa postać polega na utracie zdolności do regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Dla spółki z o.o. znaczenie ma również odrębna przesłanka: przewaga zobowiązań pieniężnych nad wartością majątku utrzymująca się przez ponad 24 miesiące, oceniana z uwzględnieniem ustawowych wyłączeń.

Wystarczy spełnienie jednej z tych podstaw. Posiadanie nieruchomości lub wykazywanie dodatniego kapitału własnego nie wyklucza zatem niewypłacalności płatniczej. Z kolei strata księgowa nie przesądza jeszcze, że spółka spełnia przesłanki upadłości. Zarząd musi oddzielnie zbadać zdolność płatniczą oraz relację zobowiązań do majątku.

Od kiedy liczyć 30 dni?

Art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego wiąże termin z dniem wystąpienia podstawy ogłoszenia upadłości. Nie jest nim automatycznie dzień zatwierdzenia sprawozdania finansowego, otrzymania opinii księgowego czy podjęcia uchwały zarządu. Dokumenty mogą ujawnić stan, który powstał wcześniej. Ustalenie tej daty wymaga odtworzenia płatności, wymagalności długów i dostępnego finansowania.

Opóźnienia przekraczające trzy miesiące uruchamiają domniemanie utraty zdolności płatniczej z art. 11 ust. 1a. Nie jest to trzymiesięczny okres, przez który wolno bezwarunkowo czekać. Jeżeli niewypłacalność wystąpiła wcześniej, wcześniej rozpoczyna się termin na wniosek. Również oczekiwanie na inwestora nie przesuwa ustawowej daty.

Obowiązek dotyczy każdego członka zarządu

Art. 21 ust. 2 obejmuje każdego, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo prowadzenia spraw dłużnika i jego reprezentowania, samodzielnie albo łącznie z innymi osobami. W spółce z o.o. obowiązek ten obciąża każdego członka zarządu. Wewnętrzny podział obowiązków, w którym finanse powierzono jednej osobie, nie przenosi na nią wyłącznej odpowiedzialności ustawowej.

Art. 20 ust. 2 pkt 2 daje każdej takiej osobie własne uprawnienie do zgłoszenia wniosku. Nie należy utożsamiać go ze zwykłą reprezentacją spółki przy zawieraniu umów. Sprzeciw pozostałych członków zarządu czy wspólników nie znosi obowiązku działania. Nowy członek zarządu powinien niezwłocznie zbadać sytuację obejmowanej spółki.

Liczy się skutecznie wniesiony wniosek

Sama decyzja o upadłości albo przekazanie dokumentów pełnomocnikowi nie oznacza zgłoszenia wniosku w sądzie. Wniosek spółki składa się zasadniczo przez system teleinformatyczny Krajowego Rejestru Zadłużonych. Art. 35 w związku z art. 216a Prawa upadłościowego określa skutki zachowania tej drogi. Zwykły e-mail do sądu nie zastępuje wymaganego formularza.

Art. 22–25 wymagają m.in. danych dłużnika, uprawdopodobnienia podstaw upadłości, wykazu majątku, bilansu i spisu wierzycieli. Trzeba zadbać również o wymagane płatności i oświadczenie o prawdziwości danych. Brak tego oświadczenia powoduje zwrot bez wezwania do uzupełnienia. Pozostałe braki należy usuwać zgodnie z właściwymi regułami; samo wysłanie niekompletnego pisma nie daje pewności zachowania terminu.

Restrukturyzacja wymaga właściwego etapu

Restrukturyzacja może obejmować również spółkę już niewypłacalną. Trzeba jednak odróżnić jej dopuszczalność od przesłanek uwolnienia członka zarządu od odpowiedzialności za spóźnienie. Art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego wskazuje na otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu w ustawowym terminie.

Sam wniosek restrukturyzacyjny, podpisanie umowy z doradcą lub obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego nie są tymi zdarzeniami. Równoległe złożenie wniosku upadłościowego i restrukturyzacyjnego jest prawnie możliwe; zasady pierwszeństwa rozpoznania określa art. 9b. Wybór działań powinien uwzględniać zarówno szanse naprawy przedsiębiorstwa, jak i biegnący termin.

Brak majątku nie usuwa obowiązku

Zarząd nie powinien rezygnować ze zgłoszenia upadłości wyłącznie dlatego, że majątek spółki jest niewielki. Art. 13 przewiduje oddalenie wniosku w razie niedostatku środków na postępowanie, ale nie daje ogólnego zwolnienia z obowiązku jego złożenia. Oceny podstaw oddalenia dokonuje sąd.

Podobnie rozpoczęcie likwidacji spółki nie zastępuje postępowania upadłościowego. W okresie likwidacji trzeba nadal kontrolować wypłacalność, a ustawa przyznaje prawo zgłoszenia wniosku każdemu likwidatorowi. Zakończenie bieżącej działalności nie sprawia, że istniejące długi lub związane z nimi obowiązki przestają mieć znaczenie.

Jak udokumentować prawidłową reakcję?

Podstawą są aktualne zestawienia zobowiązań, salda rachunków, prognozy przepływów, informacje o egzekucjach oraz rzeczywistych możliwościach pozyskania finansowania. Warto zachować dokumenty wskazujące, kiedy i na jakiej podstawie oceniono wypłacalność, jakie działania podjęto oraz kiedy skutecznie zgłoszono wniosek.

Odpowiedzialność zależy od właściwej podstawy prawnej i okoliczności sprawy. Art. 21 ust. 3 przewiduje możliwość wykazania braku winy, a art. 299 § 2 Kodeksu spółek handlowych także inne przesłanki obrony. Dokumentacja nie zastępuje terminowego działania, lecz pozwala wykazać jego przebieg i podstawy.