Decyduje powstanie długu, a nie data faktury
Podstawowy podział wynika z art. 150 Prawa restrukturyzacyjnego: układ zasadniczo obejmuje wierzytelności osobiste powstałe przed dniem otwarcia postępowania. Nie ogranicza się więc do faktur już przeterminowanych. Termin płatności może przypadać później, mimo że wierzytelność należy do wcześniejszego zadłużenia. Również późniejsze wystawienie dokumentu księgowego nie przesądza o powstaniu nowego długu.
Przykładowo faktura za towar dostarczony przed otwarciem postępowania wymaga oceny jako wcześniejsza wierzytelność, nawet jeżeli przedsiębiorca otrzymał ją dopiero po otwarciu. Księgowy wykaz płatności powinien dlatego uwzględniać umowę i wykonanie świadczenia. Samo posortowanie faktur według daty wystawienia może prowadzić do błędnych przelewów.
Jedno rozliczenie może obejmować dwie części
Przy czynszu, podatkach czy składkach obejmujących okres, w którym otwarto postępowanie, ustawa przewiduje proporcjonalny podział wierzytelności na część wcześniejszą i późniejszą. Wynika to z art. 77. Szczególne reguły dotyczą również leasingu. Nie zawsze można więc przypisać całą miesięczną należność do jednej grupy tylko dlatego, że została ujęta w jednym dokumencie.
Osobno trzeba przeanalizować niewykonane w pełni umowy wzajemne. Art. 150 ust. 2 wiąże objęcie układem z podzielnością świadczenia kontrahenta oraz zakresem jego wykonania przed otwarciem bez otrzymania świadczenia wzajemnego. Ma to znaczenie przy dostawach częściowych, usługach realizowanych etapami i długotrwałych kontraktach. Zbiorcza faktura może wymagać rozdzielenia pozycji.
Kiedy działa zakaz spłacania wcześniejszych wierzycieli
W przyspieszonym postępowaniu układowym od otwarcia do zakończenia albo prawomocnego umorzenia postępowania obowiązuje zakaz spełniania świadczeń z wierzytelności objętych układem z mocy prawa. Dotyczy dłużnika i zarządcy. Podstawą jest art. 252, stosowany odpowiednio także w postępowaniu układowym oraz sanacyjnym poprzez art. 273 i 297.
Zakaz nie zależy od tego, czy kontrahent jest szczególnie stanowczy albo strategicznie ważny. Sam argument, że wierzyciel domaga się zapłaty starej faktury, nie tworzy uprawnienia do jej uregulowania. Trzeba jednak ustalić zakres ustawowego zakazu i ewentualnego szczególnego wyjątku, zamiast utożsamiać go z zakazem każdej płatności. Zgoda nadzorcy nie zastępuje podstawy prawnej do czynności objętej zakazem.
W postępowaniu o zatwierdzenie układu zasady są inne
W postępowaniu o zatwierdzenie układu, określanym jako PZU, punktem odniesienia jest dzień układowy. Wierzytelności powstałe po tym dniu nie są objęte układem, zgodnie z art. 211 ust. 4. Dnia układowego nie należy mylić z datą obwieszczenia ani późniejszego złożenia wniosku do sądu.
W PZU nie obowiązuje ogólny zakaz spłat z art. 252. Takiego skutku nie wywołuje również samo obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego. Odesłanie w art. 226e obejmuje ochronę umów i zasady dotyczące egzekucji, a nie art. 252. Nie oznacza to jednak pełnej swobody wybierania wierzycieli do zapłaty. Znaczenie zachowują ochrona ogółu wierzycieli, uprawnienia nadzorcy, ograniczenia zarządu oraz możliwość wykonania proponowanego układu.
Nowe zobowiązania i należności poza układem
Restrukturyzowana firma powinna finansować dalszą działalność: nowe dostawy, bieżący czynsz, wynagrodzenia i należności publicznoprawne przypadające na właściwy okres. Ochrona przed egzekucją nie usuwa obowiązku zapłaty. Nie daje też podstawy do założenia, że każda nowa faktura zostanie później zredukowana wraz ze starym zadłużeniem.
Niektóre wcześniejsze należności pozostają poza układem na podstawie art. 151. Należności ze stosunku pracy wymagają zgody wierzyciela na objęcie układem; inaczej nie podlegają jego warunkom. Nie można natomiast obecnie przyjmować, że każdy dług zabezpieczony hipoteką automatycznie pozostaje poza układem. Zakres ochrony zabezpieczonych wierzycieli trzeba oceniać według aktualnych przepisów, w tym art. 161a, z uwzględnieniem regulacji przejściowych.
Płynność jest warunkiem powodzenia postępowania
Plan płatności powinien oddzielać stare wierzytelności układowe, należności nieobjęte układem oraz nowe koszty działalności. Każda grupa potrzebuje prawidłowo ustalonej podstawy, kwoty i terminu. Pozwala to ocenić, czy przedsiębiorstwo rzeczywiście dysponuje środkami na dalsze funkcjonowanie, a nie tylko odsuwa kolejne zaległości.
Brak zapłaty nowych zobowiązań ma znaczenie również dla sądu. Art. 165 przewiduje domniemanie oczywistej niewykonalności układu przy niewykonywaniu zobowiązań powstałych po otwarciu. W postępowaniu układowym i sanacyjnym utrata zdolności finansowania bieżących zobowiązań może prowadzić do umorzenia na podstawie art. 326. Dlatego decyzja o każdym większym przelewie powinna uwzględniać zarówno jego dopuszczalność, jak i cały budżet restrukturyzacji.
Publikacja ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Ocena konkretnej sprawy wymaga uwzględnienia jej okoliczności i właściwego stanu prawnego.
Wróć do bazy wiedzy