Restrukturyzacja czy upadłość spółki — co decyduje o wyborze?

Niewypłacalność nie zamyka drogi do restrukturyzacji

Art. 6 Prawa restrukturyzacyjnego dopuszcza postępowanie wobec dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością. Zagrożenie występuje wtedy, gdy sytuacja ekonomiczna wskazuje, że dłużnik może stać się niewypłacalny w niedługim czasie. Sama niewypłacalność jest rozumiana zgodnie z Prawem upadłościowym, a więc przede wszystkim jako utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Dlatego spółka, która już utraciła płynność, może nadal mieć uzasadnione perspektywy restrukturyzacji. Znaczenie ma możliwość usunięcia przyczyn kryzysu oraz wykonania proponowanego układu. Z kolei oczekiwanie do całkowitego wyczerpania środków może ograniczyć dostępne rozwiązania, nawet jeśli ustawa formalnie dopuszcza restrukturyzację niewypłacalnego przedsiębiorcy.

Różne cele postępowań

Według art. 3 Prawa restrukturyzacyjnego celem jest uniknięcie ogłoszenia upadłości przez umożliwienie zawarcia układu z wierzycielami, a w sanacji również przeprowadzenie działań naprawczych, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli. Układ może przewidywać m.in. odroczenie terminów, raty lub redukcję zobowiązań, stosownie do dopuszczalnych propozycji i wyniku głosowania.

Postępowanie upadłościowe służy wspólnemu dochodzeniu roszczeń od niewypłacalnego dłużnika i możliwie wysokiemu zaspokojeniu wierzycieli. Art. 2 Prawa upadłościowego nakazuje również brać pod uwagę zachowanie przedsiębiorstwa, jeśli przemawiają za tym racjonalne względy. Upadłość nie zawsze oznacza zatem natychmiastowe zatrzymanie całej działalności; możliwa jest sprzedaż funkcjonującego przedsiębiorstwa.

Plan naprawy musi mieć pokrycie w finansach

Przed wyborem procedury trzeba ustalić źródło problemów: utratę kontraktu, nadmierne koszty, zadłużenie finansowe czy długotrwały brak rentowności. Następnie potrzebna jest ocena, czy planowane zmiany pozwolą sfinansować bieżącą działalność i spłaty układowe. Sama deklaracja wzrostu sprzedaży albo przyszłego dopływu kapitału nie wystarcza do rzetelnego oszacowania szans.

Praktyczne znaczenie mają prognozy przepływów, wiarygodność finansowania, możliwość utrzymania kontrahentów i koszty działań naprawczych. Należy również porównać przewidywane zaspokojenie wierzycieli w różnych scenariuszach. Prawo restrukturyzacyjne reguluje plan restrukturyzacyjny i test zaspokojenia w art. 10 i 10a, z uwzględnieniem przewidzianych ustawą zasad i wyjątków.

Dobór jednego z czterech postępowań

Art. 2 Prawa restrukturyzacyjnego przewiduje postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz sanacyjne. Wybór zależy m.in. od udziału wierzytelności spornych, potrzeby ochrony przed egzekucją i zakresu koniecznych zmian w przedsiębiorstwie. Nie każda procedura daje identyczne narzędzia ani taki sam zakres samodzielności dłużnika.

Dla postępowania o zatwierdzenie układu oraz przyspieszonego postępowania układowego art. 3 przewiduje zasadniczo limit 15% wierzytelności spornych uprawniających do głosowania, liczony względem wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. Sanacja umożliwia szersze działania naprawcze, ale wiąże się z dalej idącymi skutkami dla zarządu majątkiem. Procedurę należy dopasować do rzeczywistego problemu.

Interes wierzycieli ogranicza dopuszczalność naprawy

Art. 8 nakazuje odmowę otwarcia postępowania, gdy prowadziłoby ono do pokrzywdzenia wierzycieli. Przy postępowaniu układowym i sanacyjnym trzeba ponadto uprawdopodobnić zdolność bieżącego pokrywania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po otwarciu. Restrukturyzacja nie służy wyłącznie odsunięciu egzekucji przy dalszym narastaniu strat.

Na etapie zatwierdzania układu art. 165 przewiduje odmowę m.in. przy sprzeczności z prawem albo oczywistej niewykonalności. Chroni też wierzyciela głosującego przeciw układowi, który skutecznie wykaże w zastrzeżeniach naruszenie ustawowego kryterium jego najlepszych interesów. Przyjęcie układu przez wymaganą większość nie usuwa zatem kontroli jego legalności i ochrony wierzycieli.

Wniosek restrukturyzacyjny a termin zgłoszenia upadłości

Samo rozpoczęcie przygotowań do restrukturyzacji lub złożenie wniosku restrukturyzacyjnego nie oznacza automatycznego zwolnienia z odpowiedzialności za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie. Art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego wskazuje jako szczególną podstawę obrony otwarcie restrukturyzacji albo zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu w ustawowym terminie. Podobne rozróżnienie wynika z art. 299 § 2 KSH.

Obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego może wywoływać ustawową ochronę, ale nie jest postanowieniem zatwierdzającym układ. Przepisy regulują również sytuację równoległych wniosków. Art. 9b Prawa upadłościowego przyznaje zasadnicze pierwszeństwo rozpoznaniu wniosku restrukturyzacyjnego, przewidując wyjątki związane z interesem ogółu wierzycieli i ryzykiem szkodliwego opóźnienia.

Kiedy analiza przemawia za upadłością?

Za upadłością może przemawiać brak realnego finansowania działalności, niewykonalność układu lub perspektywa dalszego istotnego uszczuplania zaspokojenia wierzycieli. Nie rozstrzyga sama wysokość długu ani pojedynczy wskaźnik. Istotne jest porównanie możliwych wyników postępowań i ustalenie, czy plan naprawczy ma konkretne podstawy ekonomiczne.

Nawet brak majątku wystarczającego na koszty upadłości nie tworzy automatycznego zwolnienia z obowiązku złożenia wniosku. Może prowadzić do jego oddalenia na podstawie art. 13 Prawa upadłościowego. Decyzja o dalszej drodze powinna więc wynikać z aktualnych danych, właściwych przesłanek ustawowych i terminów, a sytuacja finansowa wymaga monitorowania także po rozpoczęciu działań restrukturyzacyjnych.