Zaległe raty leasingowe — czy restrukturyzacja pomoże zachować samochód lub maszyny?

Przedmiot leasingu pozostaje własnością finansującego

Leasing polega na oddaniu rzeczy do używania albo używania i pobierania pożytków w zamian za uzgodnione wynagrodzenie. Korzystanie z samochodu czy maszyny przez przedsiębiorcę nie oznacza, że jest on ich właścicielem. Zasadniczo właścicielem pozostaje finansujący, a ewentualne nabycie rzeczy wymaga realizacji odpowiednich postanowień umowy.

Restrukturyzacja korzystającego nie przenosi własności przedmiotu na dłużnika i nie pozwala traktować go jak dowolnego własnego składnika majątku. Ochrona skupia się na trwaniu stosunku umownego i zasadach rozliczenia. To ważna różnica między leasingiem a zakupem urządzenia sfinansowanym zwykłym kredytem, nawet gdy miesięczne obciążenie ekonomiczne wygląda podobnie.

Kiedy zaległość pozwala wypowiedzieć umowę?

Zgodnie z art. 709¹³ § 2 Kodeksu cywilnego zwłoka z zapłatą co najmniej jednej raty pozwala finansującemu wyznaczyć w formie dokumentowej odpowiedni dodatkowy termin do zapłaty zaległości. Wezwanie powinno uprzedzać o możliwości wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym po bezskutecznym upływie terminu, chyba że strony uzgodniły termin wypowiedzenia. Postanowienia mniej korzystne dla korzystającego są nieważne.

Ocena ryzyka wymaga więc przeczytania umowy, wezwania, oświadczenia o wypowiedzeniu i dokumentów dotyczących ich doręczenia. Restrukturyzacja co do zasady nie przywraca umowy, która wcześniej skutecznie się zakończyła. Inna będzie sytuacja po samym wezwaniu do zapłaty, a inna wtedy, gdy wypowiedzenie wywołało już skutek i powstał obowiązek zwrotu rzeczy.

Od kiedy działa ochrona przed wypowiedzeniem?

Leasing został wyraźnie objęty ochroną z art. 256 Prawa restrukturyzacyjnego. W przyspieszonym postępowaniu układowym wskazane w tym przepisie ograniczenie wypowiedzenia bez wymaganego zezwolenia działa już od obwieszczenia zarządzenia o wpisaniu do repertorium wniosku o otwarcie złożonego przez dłużnika. Odpowiednie odesłania przewidziano dla postępowania układowego i sanacyjnego. Samo przygotowanie albo wysłanie wniosku nie jest tożsame z tym obwieszczeniem.

W postępowaniu o zatwierdzenie układu ochronę ocenia się na podstawie art. 226d–226e, w związku z obwieszczeniem z art. 226a. Nie wynika ona wyłącznie z podpisania umowy z nadzorcą. Ochrona ma też granice: art. 256 ust. 3 dopuszcza wypowiedzenie oparte na niewykonywaniu po otwarciu zobowiązań nieobjętych układem lub na innych przewidzianych w umowie okolicznościach powstałych po otwarciu; w PZU przepisy stosuje się odpowiednio.

Stare i przyszłe raty: decyduje również rodzaj leasingu

Nie wystarczy podzielić rat według daty płatności na wcześniejsze i późniejsze od otwarcia postępowania. Prawo restrukturyzacyjne rozróżnia umowy według tego, czy przedmiot leasingu stanowi podatkowy środek trwały u korzystającego. To wymaga sprawdzenia umowy i właściwych zasad podatkowych, a nie tylko jej handlowej nazwy.

Jeżeli rzecz nie jest takim środkiem trwałym u dłużnika, art. 77 ust. 2 odsyła do proporcjonalnego rozliczenia okresu, w którym otwarto postępowanie. Część sprzed granicznej daty traktuje się jako wcześniejszą wierzytelność, a część późniejszą jako nową. W typowym układzie takich rozliczeń dalsze korzystanie wymaga regulowania bieżących należności pozostających poza układem.

Jeżeli przedmiot stanowi podatkowy środek trwały korzystającego, art. 81 ust. 4 nakazuje odpowiednio stosować regułę ujmowania w spisie również niewymagalnych rat, z ustawowym pomniejszeniem. Przyszły termin zapłaty nie wyłącza więc automatycznie należności z układu. W PZU punktem odniesienia jest dzień układowy i reguły tej procedury. Prawidłowe rozliczenie ma bezpośredni wpływ na harmonogram płatności oraz ocenę podstaw wypowiedzenia.

Układ nie zwalnia z utrzymania przedmiotu leasingu

Nawet przy ochronie przed wypowiedzeniem konieczne pozostaje wykonywanie zobowiązań nieobjętych układem. Zależnie od umowy mogą to być między innymi obowiązki ubezpieczeniowe, serwisowe i związane z prawidłowym korzystaniem z rzeczy. Zaniechania powstałe już podczas ochrony mogą wymagać odrębnej oceny i nie muszą być objęte zakazem wypowiedzenia dotyczącym wcześniejszych zaległości.

Propozycje układowe powinny uwzględniać dopuszczalne rozłożenie lub zmianę spłaty należności leasingowych, a budżet — całkowity koszt dalszego używania rzeczy. Zachowanie maszyny, która nie generuje dostatecznych przychodów, może jedynie zwiększać zadłużenie. W sanacji trzeba dodatkowo uwzględniać uprawnienia zarządcy dotyczące umów wzajemnych i założenia planu restrukturyzacyjnego.

O wyniku decyduje odpowiednio wczesna i pełna ocena

Do analizy potrzebne są umowa z załącznikami, harmonogram, zestawienie wpłat, korespondencja dotycząca zaległości oraz dane o podatkowym rozliczeniu przedmiotu. Należy również ustalić, kiedy i na jakiej podstawie rozpoczęła się ochrona restrukturyzacyjna. Bez tej chronologii łatwo błędnie uznać każdą późniejszą ratę za bieżącą albo przypisać ochronę zakończonej już umowie.

Restrukturyzacja może pomóc utrzymać leasing potrzebny do działalności, jeżeli umowa nadal trwa i jej wykonywanie ma ekonomiczne uzasadnienie. Nie gwarantuje natomiast zachowania rzeczy przy każdej zaległości. Realna ocena łączy ochronę prawną z możliwością finansowania bieżących kosztów i wykonania uzgodnionej spłaty.