Odstąpienie od umowy za brak zapłaty a kara umowna

Jakie obowiązki można zabezpieczyć karą umowną?

Zgodnie z art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego kara umowna służy naprawieniu szkody wynikającej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Może zabezpieczać np. terminowe wykonanie robót albo usunięcie wad. Umowa powinna określać zdarzenia powodujące obowiązek zapłaty oraz wysokość kary lub sposób jej obliczenia.

Obowiązek zapłaty ceny lub wynagrodzenia ma charakter pieniężny. Za opóźnienie w jego wykonaniu można dochodzić odsetek na zasadach wynikających z ustawy i umowy. Zastrzeżenie kary umownej za brak zapłaty nie stanowi skutecznego sposobu zabezpieczenia takiego obowiązku.

Kara za odstąpienie z powodu braku zapłaty

Umowa może przewidywać karę na wypadek odstąpienia, ale nie pozwala to pominąć ograniczenia z art. 483 § 1 k.c. Jeżeli odstąpienie następuje z powodu niewykonania zobowiązania pieniężnego, kara pozostaje związana z naruszeniem obowiązku zapłaty i nie może być skutecznie zastrzeżona.

Zasadę tę potwierdza uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 listopada 2019 r., III CZP 3/19. Jeżeli wykonawca odstępuje od umowy o roboty budowlane dlatego, że inwestor nie zapłacił wynagrodzenia, sama klauzula przewidująca karę „za odstąpienie” nie daje wykonawcy podstawy do jej żądania.

Przy innych przyczynach odstąpienia trzeba zbadać charakter naruszonego obowiązku i dokładną treść postanowienia. Kara związana z niewykonaniem zobowiązania niepieniężnego może być dopuszczalna, o ile spełnia pozostałe wymagania ustawowe. Wysokość kary można określić kwotowo albo za pomocą dostatecznie precyzyjnej formuły, np. procentu wynagrodzenia.

Prawo odstąpienia i skutki jego wykonania

Skuteczność kary należy odróżnić od skuteczności samego odstąpienia. Uprawnienie do odstąpienia może wynikać z umowy albo z ustawy. Przed jego wykonaniem trzeba sprawdzić m.in. wymagane wezwania, dodatkowe terminy oraz sposób złożenia oświadczenia.

Odstąpienie może prowadzić do obowiązku zwrotu świadczeń i rozliczeń odszkodowawczych. Ich zakres zależy od podstawy odstąpienia, rodzaju umowy i okoliczności jej niewykonania. Brak skutecznej kary umownej nie przesądza o braku innych roszczeń.

Jak zadbać o zabezpieczenie wynagrodzenia?

Przy konstruowaniu kontraktu budowlanego należy osobno określić terminy zapłaty, odsetki, przesłanki odstąpienia i kary za naruszenie obowiązków niepieniężnych. Zabezpieczenie płatności wymaga dobrania instrumentu właściwego dla danego kontraktu. Nie należy opierać go wyłącznie na karze przewidzianej na wypadek odstąpienia z powodu niezapłaconej faktury.