Rozwiązanie spółki cywilnej a majątek małżonków

Majątek spółki cywilnej a majątek wspólny małżonków

Przy ustawowej wspólności majątkowej należy odróżnić majątek wspólny małżonków od majątków osobistych każdego z nich. Jeżeli małżonek jest wspólnikiem spółki cywilnej, odrębną masę stanowi także majątek objęty wspólnością łączną wspólników. Sam fakt prowadzenia działalności w czasie małżeństwa nie oznacza, że wszystkie rzeczy wykorzystywane przez spółkę podlegają podziałowi po rozwodzie.

Art. 33 pkt 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zalicza prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom do majątku osobistego małżonka. Dotyczy to również sytuacji, gdy wspólnikami tej samej spółki cywilnej są oboje małżonkowie. Ich stosunki jako wspólników podlegają zasadom Kodeksu cywilnego dotyczącym spółki.

Co podlega rozliczeniu po rozwiązaniu spółki?

Po rozwiązaniu spółki do wspólnego majątku wspólników stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, z uwzględnieniem szczególnych zasad z art. 875 k.c. Najpierw należy spłacić długi. Z pozostałego majątku zwraca się wkłady, a nadwyżkę dzieli w proporcji, w jakiej wspólnicy uczestniczą w zyskach.

Zwrot wkładów następuje przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy wystąpieniu wspólnika ze spółki. Dlatego kwota przypadająca danej osobie zależy od umowy spółki, rodzaju wniesionego wkładu, wartości majątku i zobowiązań. Udział w majątku rozwiązanej spółki nie jest tym samym co udział w majątku wspólnym małżonków.

Prawa po rozwiązaniu spółki a majątek osobisty

Do praw związanych ze wspólnością łączną należą również roszczenie o zwrot wkładu oraz wierzytelność z tytułu udziału po rozwiązaniu spółki. Ich kwalifikację jako składników majątku osobistego, także przy spółce prowadzonej przez oboje małżonków, wyjaśnia postanowienie Sądu Najwyższego z 16 listopada 2018 r., I CSK 639/17. Podział majątku takiej spółki wymaga rozliczeń właściwych dla wspólników, odrębnych od podziału majątku małżeńskiego.

Istotnego zastrzeżenia wymaga sytuacja, w której wspólnikiem jest tylko jeden małżonek, wkład pokryto z majątku wspólnego, a rozwiązanie spółki i uzyskanie majątku następuje jeszcze w czasie trwania wspólności małżeńskiej. W takim układzie prawa uzyskane wskutek rozliczenia spółki lub nabyte w zamian za nie składniki mogą wejść do majątku wspólnego. Także przywołane postanowienie wskazuje tę szczególną sytuację. Nie można więc przesądzać przynależności wszystkich składników po likwidacji spółki wyłącznie na podstawie tego, kto był jej wspólnikiem.

Wkład sfinansowany ze wspólnego majątku

Przeznaczenie wspólnych środków na wkład jednego małżonka nie daje drugiemu małżonkowi statusu wspólnika ani automatycznego prawa do połowy rzeczy należących do wspólników. Może natomiast uzasadniać rozliczenie nakładu przy podziale majątku wspólnego, z zastosowaniem art. 45 k.r.o. w drodze analogii.

Rozliczenie wymaga wykazania źródła środków i ustalenia wartości przysługującej wierzytelności. Nie musi ograniczać się do nominalnej kwoty wpłaconej do spółki. Trzeba uwzględnić właściwe zasady wyceny praw wspólnika oraz uniknąć dwukrotnego rozliczenia tej samej wartości, np. równocześnie jako nakładu i jako składnika majątku wspólnego uzyskanego po likwidacji.

Dochody ze spółki i dokumenty do podziału majątku

Prawa związane z uczestnictwem w spółce należy odróżniać od pobranych dochodów z działalności zarobkowej oraz dochodów z majątku osobistego. Takie dochody co do zasady wchodzą do majątku wspólnego na podstawie art. 31 § 2 k.r.o. Samo zakwalifikowanie praw wspólnika do majątku osobistego nie przesądza zatem o kwalifikacji wszystkich wypłat ze spółki.

Do oceny rozliczeń potrzebne są przede wszystkim umowa spółki i jej zmiany, dowody wniesienia wkładów, dokumenty finansowe oraz informacje o rozwiązaniu i likwidacji spółki. Należy zestawić je z datą powstania i ustania wspólności majątkowej małżonków. Pozwala to ustalić, które wartości podlegają podziałowi, a które rozlicza się na innej podstawie.